Author Archives: admin

De Nederlandse en Vlaamse literatuur tijdens en na WO1

Portret van de Vlaamse schrijver Abraham Hans (1882-1939)

Portret van de Vlaamse schrijver Abraham Hans (1882-1939)

De Commissie voor Nederlandse taal-en letterkunde besteedt tijdens haar voorjaarsbijeenkomst bijzondere aandacht aan de Nederlandse en Vlaamse literatuur tijdens en na de Eerste Wereldoorlog. Myrthel Van Etterbeeck, doctoraatstudent aan de KUL en lid van de Memex WW1 onderzoeksgroep, presenteert er haar bevindingen over de oorlogsverhalen van Abraham Hans. Hieronder volgt het volledige programma:

‘Als nu de Dichters zwijgen, wie zal er dan spreken?’
Nederlandse schrijvers en buitenlandse culturele propaganda tijdens de Eerste Wereldoorlog
Tessa Lobbes (Universiteit Utrecht)

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werkten Nederlandse schrijvers in de intrigerende context van een neutraal, maar tegelijk sterk internationaal georiënteerd en bij de oorlog betrokken land. Zowel Franse, Britse als Duitse ambtenaren bestookten deze Nederlandse intellectuelen met een veelkleurige cultuurpropaganda. Onderlinge verbondenheid diende immers ook via kunst en literatuur te worden versterkt. De ontmoetingen tussen de Nederlandse literaire wereld en deze buitenlandse cultuurpolitiek resulteerden in een veelheid aan posities die Nederlandse schrijvers innamen. Sommigen bleven neutraal, anderen kozen, soms heimelijk, kant. In deze lezing worden een aantal posities en oorlogsactiviteiten van Nederlandse schrijvers in de context van deze cultuurpropaganda belicht.

De oorlogsverhalen van Abraham Hans
Myrthel Van Etterbeeck (KU Leuven)

Hoewel er veel aandacht is voor de literaire dimensie van WOI beperkt deze zich veelal tot een klein corpus waarbinnen het zwaartepunt op de frontervaring ligt. De Vlaamse oorlogsliteratuur, en zeker het aandeel waar de burgerervaring centraal staat, is grotendeels vergeten. Eén van de weinige uitzonderingen hierop is Bezette Stad van Paul van Ostaijen. Een werk dat bij verschijnen zo baanbrekend was dat zelfs de literaire voorhoede het er moeilijk mee had. Door zijn ontegensprekelijke esthetische en vernieuwende kwaliteiten heeft het heel wat kritische aandacht ontvangen. Aan het andere eind van het spectrum vinden we Abraham Hans. Een immens populaire volksschrijver tijdens het interbellum die niet minder dan 12 romans en verschillende jeugdverhalen wijdde aan de oorlog en wiens werk tot op de dag van vandaag nauwelijks bestudeerd is. Tijdens de presentatie buig ik me over deze werken en exploreer ik het Vlaams-nationalistische discours binnen deze verhalen.

Vlaamse Frontliteratuur. Over poëticale en institutionele kwesties
Yves T’Sjoen (Universiteit Gent)

Een historisch-thematische benadering van oorlogsliteratuur is gezien de aard van de literaire productie relevant. Contextuele factoren hebben de Frontpoëzie bepaald. Het werk van Vlaamse frontdichters, onder wie Daan Boens, Filip de Pillecyn, Fritz Francken en August van Cauwelaert, kan daarnaast institutioneel worden gelezen. Dit perspectief hanteer ik voor een korte verkenning. In een eerste deel van de lezing besteed ik vanuit panoramisch oogpunt aandacht aan de poëzie die tijdens de Groote Oorlog aan het Belgische front in de Westhoek is geschreven. Daarna onderneem ik een literair-institutionele lezing van Vlaamse oorlogspoëzie. De casus Daan Boens, auteur van drie oorlogsbundels, krijgt een centrale plaats in mijn beschouwing.

PRAKTISCH

Voorjaarsbijeenkomst van de Commissie voor Nederlandse taal- en letterkunde
Maatschappij voor Nederlandse Letterkunde
woensdag 13 mei 2015 (14u-17u)
Universiteitsbibliotheek Leiden

Vérité et fiction, image et imaginaire dans le roman contemporain sur la Première Guerre mondiale

download (1)

 

La première Guerre mondiale entre histoire et imaginaire
Les romanciers contemporains questionnent et imaginent ce qui s’est réellement passé, soit pour un parent pratiquement oublié (le grand-père de Stefan Hertmans), soit pour un personnage fictif (Anthime Sèze, le protagoniste du roman de Jean Echenoz) qui peut donner aujourd’hui un visage à l’enfer du front.

C’est pourquoi les bons romans actuels qui traitent du thème de la Première Guerre mondiale éclairent également la relation entre document et fiction, entre histoire et imaginaire, entre passé et présent.

Deux romans comparés
Malgré une trame radicalement différente, cette interrogation est une donnée centrale aussi bien dans Oorlog en terpentijn [Guerre et térébenthine] de Hertmans que dans 14 d’Echenoz.

Vous pouvez télécharger cette chronique, rédigée par Kris Peeters (Universiteit Antwerpen) et Myrthel van Etterbeeck (Katholieke Universiteit Leuven) ici.

Over fictie en waarheid, beeld en verbeelding in de hedendaagse roman over WO1

Opmaak 1 download

 

De Eerste Wereldoorlog tussen geschiedschrijving en verbeelding
De hedendaagse romanschrijvers bevragen zich over, en verbeelden hoe het écht moet geweest zijn, hetzij voor een bijna vergeten familielid (Stefan Hertmans’ grootvader), hetzij voor een fictief personage (Jean Echenoz’ protagonist Anthime Sèze) dat vandaag een gezicht kan geven aan de hel van de frontlinie.

Daarom houdt de betere hedendaagse roman over de Eerste Wereldoorlog ook de relatie tussen document en fictie, geschiedschrijving en verbeelding, verleden en heden tegen het licht.

Twee romans vergeleken
Ondanks een radicaal verschillende opzet, is die bevraging een centraal gegeven, zowel in Hertmans’ Oorlog en terpentijn als in Echenoz’ 14 die in het voorjaar in een Nederlandse vertaling van Martin de Haan verscheen (Breda: De Geus, 2015).

U kunt het artikel van Kris Peeters (Universiteit Antwerpen) en Myrthel Van Etterbeeck (Katholieke Universiteit Leuven) over deze twee romans hier lezen.

Vous souhaitez approfondir vos connaissances en Memory Studies?

Copyright Cegesoma, Image 216114, Photo de la Confédération nationale des Prisonniers politiques et ayants droits de Belgique (CNPPA)

Copyright Cegesoma, Image 216114, Photo de la Confédération nationale des Prisonniers politiques et ayants droits de Belgique (CNPPA)

Le Centre de recherches sur les Imaginaires (CRI) de l’UCL et le groupe de recherches MEMEX WWI de Belspo organisent un séminaire de recherche interdisciplinaire sur les concepts utiles aux Memory Studies. Ce séminaire devrait déboucher sur une publication du type « Dictionnaire des concepts ».

Une approche interdisciplinaire de la mémoire
Depuis une vingtaine d’années, la « mémoire » fait l’objet d’une littérature pléthorique, mais qui ne croise pas encore assez les apports des différentes disciplines et qui ne se penche peut-être pas suffisamment sur les concepts mis en œuvre. Un tel croisement permettrait des apports novateurs au plan de la recherche.

Un séminaire de recherche qui réunit les chercheurs belges
Nous souhaitons réunir tous les chercheurs belges intéressés par les questions mémorielles, dans une approche résolument interdisciplinaire. L’objet de ce courrier est de susciter votre intérêt et d’établir une liste de personnes désireuses de participer à un séminaire en septembre 2015.

Le séminaire sera trilingue (anglais-français-néerlandais). Il ne requiert en aucune façon une connaissance active des trois langues, mais au minimum une connaissance passive (compréhension orale).

Déroulement des séances
Lors d’une première séance, les chercheurs présenteraient en quelques minutes leur sujet de recherche et les concepts qui leurs sont utiles (représentations sociales, communautés de deuils, transmission, commémorations, mémoire culturelle vs. mémoire communicative, etc.). Une liste de concepts/domaines d’intérêts pourrait ainsi être établie.

Nous pourrions alors mettre en place des petits groupes interdisciplinaires qui approfondiraient un concept particulier et le présenteraient à l’ensemble du groupe pour en discuter.

Dans un troisième temps, nous ferions appel à des invités extérieurs pour approfondir le cadre théorique de certains concepts de même que réfléchir à leurs prolongements pratiques. Dans un quatrième temps, chaque analyse de concept bénéficierait des discussions et apports extérieurs.

Finalement, nous pourrions songer à une publication utile à tous.

Comment s’inscrire?
Inscrivez-vous en écrivant en e-mail à Laurence van Ypersele (laurence [dot] vanypersele [at] uclouvain [dot] be)  et à Geneviève Warland (genevieve [dot] warland [at] uclouvain [dot] be) avant le 10 juillet 2015.

Nous vous enverrons ensuite un Doodle qui permettra de fixer les dates de nos premières réunions.

Première Journée des Doctorants de la Première Guerre mondiale en Belgique

Copyright Cegesoma Fonds Nicole Ruys Beeld 283488

Copyright Cegesoma Fonds Nicole Ruys Beeld 283488

La Première Journée des Doctorants de la Première Guerre mondiale a vocation à donner un aperçu des recherches en cours et des nouvelles tendances de la recherche, ainsi qu’à faciliter les échanges entre jeunes chercheurs et spécialistes.

PROGRAMME

9h Accueil

9h20 Introduction

Nico Wouters (Cegesoma) – The Great War from Below

Olivier Luminet (UCL) – Expériences et mémoires de la Grande Guerre en Belgique

 

9h30 Expériences de guerre au front

Discutant Prof. Antoon Vrints (UGent)

9h35 Dominiek Dendooven (UA & IFFM) “Subaltern War Experiences in the First World War. Non-European involvement in Belgium and Northern France, 1914-1920”

9h50 Rose Spijkerman (UGent) “Eer en schaamte in het Belgische leger tijdens de Eerste Wereldoorlog”

10h05 Cedric Van Dijck (UGent) “Modernism at the Front: Modernist Temporality in British War Journals and Magazines”

10h20 Discussion

11h00 Pause

 

11h15 Pouvoir politique

Discutant Jonas Campion (UCL)

11h20 Jan Naert (UGent) “Burgemeesters in de Eerste Wereldoorlog. Besturen onder de Duitse bezetting in België en Noord-Frankrijk (1914-1921)”

11h35 Karen Lauwers (UA) “Democratisering van onderuit? De impact van de Eerste Wereldoorlog op de interacties tussen volksvertegenwoordigers en ‘gewone burgers’ in België en Frankrijk, 1910-1930”

12h50 Discussion

12h20 LUNCH

 

13h30 Droit international et juristes belges

Discutant Mélanie Bost (Cegesoma)

13h35 Juliette Lafosse (ULB) “Les positions doctrinales des juristes belges autour de la Première Guerre mondiale”

13h50 Vincent Genin (ULG) “Les juristes belges de Droit international au contact de la Première Guerre mondiale. Vécu et mémoire des acteurs d’un phénomène transnational (1870-1930)”

14h05 Enika Ngongo (UCL Saint Louis) “Le Congo et la Grande Guerre. Enjeux et mutations dans la colonisation belge (1914-1931)”

14h20 Discussion

15h00 Pause

 

15h15 Impact de la guerre

Intro discutant Matthias Meirlaen (KUL)

15h20 Fabian Van Wesemael (UGent) “Oud-strijders van WO1 in België: onderzoeksperspectieven”

15h35 Pierre Bouchat (ULB) “Représentations de la Grande Guerre en Europe”

16h50 Discussion

 

16h20 Laurence van Ypersele – Conclusions

17h00 Fin

 

INFORMATIONS PRATIQUES

Date:
23 mars 2015 9h-17h

Lieu:
CEGESOMA – Square de l’aviation 29 – 1070 Anderlecht

Inscription:
florent [dot] verfaillie [at] cegesoma [dot] be

 

 

 

Eerste Doctorandidag Eerste Wereldoorlog in België

Cegesoma Beeld 283487

Met deze doctorandidag willen we een overzicht te geven van het onderzoek dat momenteel wordt verricht en van nieuwe tendenzen in het onderzoeksveld, alsook om een uitwisseling van ideeën mogelijk te maken tussen jonge onderzoekers en specialisten.

 

PROGRAMMA

9h Onthaal

9h20 Introductie

Nico Wouters (Cegesoma) – The Great War from Below

Olivier Luminet (UCL) – Ervaringen van en herinneringen aan de Groote Oorlog in België

 

9h30 Oorlogservaringen aan het front

Referent Prof. Antoon Vrints (UGent)

9h35 Dominiek Dendooven (UA & IFFM) “Subaltern War Experiences in the First World War. Non-European involvement in Belgium and Northern France, 1914-1920”

9h50 Rose Spijkerman (UGent) “Eer en schaamte in het Belgische leger tijdens de Eerste Wereldoorlog”

10h05 Cedric Van Dijck (UGent) “Modernism at the Front: Modernist Temporality in British War Journals and Magazines”

10h20 Discussie

11h00 Pauze

 

11h15 De politieke macht

Referent Jonas Campion (UCL)

11h20 Jan Naert (UGent) “Burgemeesters in de Eerste Wereldoorlog. Besturen onder de Duitse bezetting in België en Noord-Frankrijk (1914-1921)”

11h35 Karen Lauwers (UA) “Democratisering van onderuit? De impact van de Eerste Wereldoorlog op de interacties tussen volksvertegenwoordigers en ‘gewone burgers’ in België en Frankrijk, 1910-1930”

12h50 Discussie

12h20 LUNCH

 

13h30 Het internationaal recht en de Belgische juristen

Referent Mélanie Bost (Cegesoma)

13h35 Juliette Lafosse (ULB) “Les positions doctrinales des juristes belges autour de la Première Guerre mondiale”

13h50 Vincent Genin (ULG) “Les juristes belges de Droit international au contact de la Première Guerre mondiale. Vécu et mémoire des acteurs d’un phénomène transnational (1870-1930)”

14h05 Enika Ngongo (UCL Saint Louis) “Le Congo et la Grande Guerre. Enjeux et mutations dans la colonisation belge (1914-1931)”

14h20 Discussie

15h00 Pauze

 

15h15 De impact van de oorlog

Referent Matthias Meirlaen (KUL)

15h20 Fabian Van Wesemael (UGent) “Oud-strijders van WO1 in België: onderzoeksperspectieven”

15h35 Pierre Bouchat (ULB) “Représentations de la Grande Guerre en Europe”

16h50 Discussie

 

16h20 Laurence van Ypersele – Conclusies

17h00 Einde

 

PRAKTISCHE INFORMATIE

Datum:
23 maart 2015 9h-17h

Plaats:
CEGESOMA – Luchtvaartsquare 29 – 1070 Anderlecht

Inschrijven:
karla [dot] vanraepenbusch [at] cegesoma [dot] be

 

 

Les commémorations du centenaire de la Grande Guerre en Belgique: l’Allemagne et l’éthique reconstructive

«Mon pays a toujours honte », titrait La Libre Belgique dans un entretien avec l’Ambassadeur d’Allemagne auprès du Royaume de Belgique, Eckart Cuntz. La honte et les regrets sont les sentiments exprimés dans les discours des représentants officiels de la République fédérale d’Allemagne lors des commémorations du Centenaire de la Première Guerre mondiale en Belgique.

La première chronique du laboratoire mémoriel Belgique-België, publiée dans la revue Témoigner, est consacrée à la manière dont l’Allemagne contribue aux commémorations de la Grande Guerre en Belgique et à l’écho que les médias belges donnent à la participation des anciens belligérants aux manifestations officielles.

Ce choix s’inscrit logiquement dans la prolifération mémorielle actuelle autour de la Grande Guerre. Nous souhaitons mettre en évidence que, malgré la (sur)abondance actuelle de manifestations mémorielles, certaines questions pourtant centrales semblent passer inaperçues. Ainsi ce laboratoire mémoriel se veut être un lieu où ces questions peuvent émerger.

Vous pouvez lire cette chronique, rédigée par Geneviève Warland, Laurence van Ypersele et Valérie Rosoux, ici.